یادداشتهای قاسم بهرامیان

یادداشتهای قاسم بهرامیان
دنبال کنندگان ۲ نفر
این وبلاگ را دنبال کنید

کانال شخصی در تلگرام

ارتباط با مدیر وبلاگ در تلگرام

صفحه در اینستاگرام

آخرین نظرات
پیوندها
بایگانی

عید فطر و موضوعی به نام رعایت «مصالح نظام»

سه شنبه, ۱۵ مرداد ۱۳۹۲، ۰۷:۰۲ ق.ظ

این مطلب برای انتشار در اختیار سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی قرار گرفت.

بازتابهای این مطلب در سایتهای دیگر

عید فطر نزدیک است و بحث هلال ماه شوال هم داغ و مورد توجه. باز هم ممکن است اختلافاتی وجود داشته باشد که دشمنان آن را بزرگ جلوه دهند و ناآگاهان باور کنند و شبهاتی برایشان پیش آید.

یک سوال اساسی در این موضوع وجود دارد و آن اینکه آیا اگر اختلاف در مبانی منجر به اختلاف در نظر فقهی درباب اول ماه شوال می شود، آیا برگزاری نماز جداگانه برای روز عید فطر مطابق مصالح نظام است؟

قبل از پاسخ به این سوال، ابتدا به چند سوال مقدماتی توجه می کنیم:

1- چرا اختلاف؟ آیا نمی شود که مراجع مختلف بنشینند و بر روی یک روز در مورد عیدفطر هم عقیده شوند؟

درست است که واقعیت یک چیز بیشتر نیست: در روز 29 رمضان یا ماه در آسمان وجود دارد و یا ندارد؛ اما آنچه باعث اختلاف در فتاوا می شود، اختلاف در راههای اثبات این واقعیت در نزد مکلّف است و این اختلاف هم بر می گردد به اختلاف در مبانی که خود بحث مفصل مجزایی می طلبد.

مواردی مانند اختلاف در حجیت استهلال با چشم غیرمسلح، حجیت استهلال در بعدازظهر روز 29 رمضان یا لزوم استهلال بعد از غروب آفتاب، اختلاف در معیار هم افق بودن مناطق و... .

بنابراین غیرممکن است که فقیهی که بر طبق اصول صحیح استنباط و بر طبق مبانی پذیرفته خودش به حکمی رسیده است، فتوایش را کنار بگذارد.

مقام معظم رهبری در خطبه های نماز عید فطر سال 82 هم فرمودند:

« امروز مردم عزیز ما عید گرفته‏اند. بسیارى از برادران و خواهران مسلمان کشورهاى اسلامى هم دیروز را عید دانستند. در داخل کشور ما هم براى بعضى از مراجع معظّم تقلید دیروز ثابت شد که روز عید فطر است و بر طبق آنچه براى آنها احراز شده بود، عمل کردند. براى بعضى هم ثابت نشد و بر طبق حکم شرعى، امروز براى آنها عید محسوب شده و امروز را عید گرفتند. هر دو گروه به وظیفه خود عمل کردند. ... این چیزها در شریعت اسلامى مایه اختلاف نیست. کسانى که دیروز را روز اوّل شوّال دانسته‏اند، بر اساس تکلیف و طبق جزم خود عمل کرده‏اند و پیش خداى متعال مُثابند. بقیه مردم هم که به تبع جمعى از مراجع عظام در قم و نجف، براى آنها احراز نشد که دیروز اوّل شوّال باشد - که براى ما هم این معنا احراز و ثابت نشد - پیش خداى متعال مأجورند. وظیفه ما این بود، وظیفه آنها هم آن بود. آنچه مهم است، عمل به تکلیف و از دست ندادن ذخیره ماه رمضان است.»[1]

ایشان در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری در 2/7/88 نیز فرمودند:

« در قضیه‌ی این عید فطر هم که فرمودند، به نظر من اینی که ما بگوئیم باید جوری بشود که همه، در یک روز عقیده‌ی به عید پیدا کنند، این نشدنی است؛ یعنی طبق مبانی فقهی ما نشدنی است که همه‌ی فقها بر یک فتوا متفق بشوند؛ بالاخره یک فقیهی ممکن پیدا بشود که نظرش چیز دیگری باشد؛ بنابراین اختلاف به وجود خواهد آمد. ما این اختلاف را خیلی بزرگ نکنیم؛ چه اهمیتی دارد؟ چه اشکالی دارد؟ یک نفری است، فتوائی دارد ـ یا مقلدینی هم دارد، یا ندارد ـ و طبق فتوای خودش عمل میکند.»[2]

 

2- اثبات اول ماه در نزد مراجع تقلید در چه صورتی برای مقلدین آن مرجع، الزام آور است؟

به چند نکته باید توجه کرد:

الف- مساله رویت هلال و اثبات اول ماه تقلیدی نیست، بلکه از موارد تشخیص موضوع است.

ب- صرف اینکه مرجع تقلیدی اعلام نماید برای من «رویت هلال ماه و یا اول ماه اثبات شده است» الزامی نه برای مقلدینش و نه برای دیگران ایجاد نمی کند. همچنین مصداق شهادت 2 نفر عادل نیز نیست، چون این 2 نفر عادل باید خودشان ماه را دیده باشند، در حالیکه مراجع معمولا از طریق مشاهدات دیگران علم پیدا میکنند. و مقلدین هم اگر از گفته مراجع تقلید اطمینان به اول ماه پیدا کنند، طبق آن عمل می کنند. و الا صرف ثابت شدن اول ماه برای مرجع تقلید الزامی برای مقلدین او ایجاد نمی کند.(توضیح بیشتر در: آیا نظر رهبری در مورد عید فطر برای مقلدین مراجع دیگر هم معتبر است؟)

ج- طبق نظر اکثر فقها[3] «اگر حاکم شرع[4] حکم کند که اول ماه است، کسى هم که تقلید او را نمى‏ کند، باید به حکم او عمل نماید، ولى کسى که مى ‏داند حاکم شرع اشتباه کرده، نمى ‏تواند به حکم او عمل نماید.»

فقهایی هم هستند که حکم حاکم شرع را معتبر نمی دانند[5]، اما گفته اند اگر از حکم حاکم، اطمینان به اول ماه حاصل شود، اول ماه ثابت می شود.

آنطور که به خاطر بنده است در بعضی سالهای قبل که بعضی مراجع عید را زودتر اعلام می کردند، حکم نمی دادند و دفاترشان تنها می گفتند که که برای ایشان اول ماه ثابت شده است.

یادآوری می شود که معمولاً در اطلاعیه های دفتر مقام معظم رهبری برای عید فطر، عبارت « رؤیت هلال ماه شوال المکرم در غروب ... برای رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای (مدظله العالی) محرز گردیده است، بنابراین فردا ... عید سعید فطر خواهد بود. » می آید(از جمله در سالهای 85 و 86 و 87 و 89 و90). اینکه آیا این عبارت به معنای حکم هست یا خیر باید بررسی شود، اما این معنا در اطلاعیه سال 88 به صورت متفاوتی تصریح شد:

«رؤیت هلال ماه شوال‌المکرّم شنبه 28/شهریور/1388 مطابق با بیست و نهم رمضان‌المبارک 1430 هجری قمری برای رهبر معظّم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه‌ای مد‌ظلّه‌العالی محرز گردیده و معظّمٌ له حکم به عید فطر بودن فردا یکشنبه 29/شهریور/1388 فرمودند.»[6]

 

3- آیا اگر مراجع مختلف به نظر متفاوتی در مورد روز عید فطر رسیدند، برگزاری نماز جداگانه صحیح است؟

مقام معظم رهبری با دید جامعی که دارند معتقدند رعایت مصالح نظام ایجاب می کند که این امر اتفاق نیفتد و اگر نظر مخالفی هم با نظر ولی فقیه وجود دارد، تظاهر به این مخالفت نشود. ایشان در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری در 2/7/88 در قدردانی از مراجع عظامی که این موضوع را رعایت کردند، فرمودند:

«در قضیه‌ی این عید فطر هم که فرمودند، به نظر من اینی که ما بگوئیم باید جوری بشود که همه، در یک روز عقیده‌ی به عید پیدا کنند، این نشدنی است؛ یعنی طبق مبانی فقهی ما نشدنی است؛ همه‌ی فقها بر یک فتوا متفق بشوند؛ خوب، نمیشود. بالاخره یک فقیهی ممکن پیدا بشود که نظرش چیز دیگری باشد؛ بنابراین اختلاف به وجود خواهد آمد. ما این اختلاف را خیلی بزرگ نکنیم؛ چه اهمیتی دارد؟ چه اشکالی دارد؟ یک نفری است، فتوائی دارد ـ یا مقلدینی هم دارد، یا ندارد ـ و طبق فتوای خودش عمل میکند.

منتها البته امسال هم مشاهده کردید، با اینکه بعضی از آقایان بزرگ و محترم و مراجع عظام نظرشان نظر دیگری بود، هیچ تظاهری به این نظر مخالف انجام نگرفت؛  شما ملاحظه کردید. این خیلی چیز مهمی است؛ این خیلی چیز عظیمی است؛ خیلی باید قدردانی کرد. اینجور نبود که حالا یک نماز عید روز یکشنبه تشکیل بشود مثلاً در اصفهان یا در مشهد یا در تهران یا جای دیگر، یک نماز عید هم روز دوشنبه. همچین کاری اتفاق نیفتاد؛ این خیلی مهم است. خوب، بزرگان انصافاً همینطور که همیشه‌ی عقیده‌ی ما بوده و الان هم هست، به مصالح نظام، به مبانی نظام خیلی پایبندند، خیلی معتقدند؛ انسان اینها را می‌بیند؛ و واقعاً باید قدردانی کرد، شکرگزاری کرد. بنده که خیلی متشکرم از آقایان محترم و بزرگی که فتوایشان هم غیر از آن چیزی بود که مبنای حکم ما بود، اما در عین حال، به مخالفت تظاهری نکردند؛ این خیلی چیز مهمی است. دشمن البته ممکن است یک کلمه حرف بزند و این را بزرگ کنند و جنجال کنند و هیاهو کنند؛ ما که تابع نغمه‌ی دشمن که نیستیم.»[7]



[3] آیات عظام: امام خمینی (ره)، خامنه ای، بهجت (ره)، تبریزی (ره)، لطف اله صافی گلپایگانی، فاضل لنکرانی (ره)، مکارم شیرازی، نوری همدانی.(رساله محشی امام خمینی،انتشارات جامعه مدرسین،ذیل مسائل 1730و1731)

[4] آیت اله مکارم شیرازی آن را مجتهد عادل می دانند، آیت اله فاضل لنکرانی در این مساله از عبارت مجتهد جامع الشرایط استفاده کرده اند، در رساله آیت اله وحید خراسانی حاکم شرع، «مجتهدى که شرعاً حقّ حکم کردن داشته باشد» معنی شده است. و جالب آنکه در هیچکدام از تعابیر نیامده است مجتهد اعلم.

در بخش اصطلاحات فقهی سایت دفتر رهبری در معنی حاکم شرع آمده است:

مجتهد جامع الشرایط، ولى فقیه و رهبر مسلمین. مجتهدى که شرعاً حق حکم کردن داشته باشد.(http://leader.ir/tree/index.php?catid=50)

همچنین آیت اله خامنه ای در جواب استفتایی در مورد نظر مجتهد درباره رویت هلال فرموده اند:« منظور از حاکم، مجتهد جامع‌الشرایط و در درجه اول ولىّ امر مسلمین است.»(http://leader.ir/tree/index.php?catid=49)

[5] مانند آیات عظام: سیستانی و زنجانی(رساله محشی امام خمینی،انتشارات جامعه مدرسین،ذیل مسئله 1731).

[6] http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=contentShow&id=5896

نظرات  (۵)

سلام
مطلب خوبی بود دست مریزاد.موفق و منصور باشید همواره
  • کرسی آزاداندیشی دانشگاه صنعتی شاهرود
  • ضمن عرض سلام و تبریک عید فطر و آرزوی قبولی طاعات
    تالار گفتگوی آزاد دانشگاه صنعتی شاهرود با هدف تقویت کرسی های آزاداندیشی افتتاح گردید.
    این تالار فعلا تنها میزبان دانشجویان دانشگاه صنعتی شاهرود است.
    از شما جناب بهرامیان به عنوان فارغ التحصیل دانشگاه برای ثبت نام و حضور، صمیمانه دعوت می شود.
    www.azadfekr.ir
    و ضمنا به سایر دوستان اعم از فارغ التحصیل،دانشجو ولو غیر تشکلی اطلاعرسانی بفرمایید
    سلام و طاعات قبول.
    این روشنگری ها و بالابردن سطح آگاهی توده مردم از وظایف ضروری علما و اصحاب رسانه است که الحمدلله شما خوب به آن توجه کرده اید و مقاله ارزشمندی را تهیه کرده اید. موفق باشید.
    سلام
    ممنون از مطلب تحقیقی شما . البته در قسمت دوم به نظرم نکته ای مغفول مانده است . آن هم اینکه اگرچه اثبات ماه برای مرجع تقلید برای ما الزام آور نیست اما با توجه به اینکه اختلاف صرفا در اصل رویت نیست و اختلاف شرایط را هم در بر می گیرد پس اعلام عید از جانب رهبری - مدظله العالی- ممکن است با منبای متفاوتی باشد و مثلا با شرایطی رویت صورت گرفته باشد که حتی به فرض رویت از نظر مرجع تقلید دیگری نتواند اثبات عید بکند . لذا اعتماد به اعلام دفتر مرجع با احتمال خیلی بیشتری عمل به فتوای همان مرجع را در بر خواهد گرفت .
    لذا عمل بر مبنای استدلال شما و اعتماد به رای دفتر رهبری در قسمت ب از سوال دوم به سختی و شرایط خیلی خاصی ممکن است - یعنی فقط وقتی موضوع رویت/عدم رویت در شرایط مشترک فتاوا است- عملی باشد .





    توضیح و پاسخ اشکال شما در قالب پست جدیدی گذاشته شد:

    http://daheye4.blogfa.com/post-149.aspx
    سلام علیکم
    بسیار عالی بود
    یه نکته ای که باید مد نظر داشت عرض زیاد جغرافیایی در ایران است.مثلا طبیعی است که در تبریز امروز و همزمان با کشور ترکیه عید باشد و در خراسان فردا و همزمان با کشور افغانستان.و در این رابطه مرز بندی های ملی خیلی اهمیتی ندارد.
    و بر این اساس ممکن است مراجع که در قم یا تهران یا مشهد اند با هم اتفاق نظر نداشته باشند و در ایران 2 تا عید داشته باشیم برای مناطق جغرافیایی دور از هم.
    ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    تجدید کد امنیتی